Οι δικαστές και οι μισθοί τους

1Σύνοψη

• Έγγραφο

  Τις διαφορές για τις αποδοχές των δικαστών τις κρίνει, κατά το Σύνταγμα, ένα ειδικό δικαστήριο με τρεις ανώτατους δικαστές, τρεις καθηγητές νομικής και τρεις δικηγόρους, υπό την προεδρία δικαστή. Οι δικαστές είναι μειοψηφία της σύνθεσης, αλλά το δικαστήριο κρίνει τις αποδοχές του δικού τους σώματος.

• Έγγραφο

  Η απόφαση 88/2013 απέρριψε το μοναδικό κριτήριο που βρήκε στις προπαρασκευαστικές εργασίες του νόμου: ότι οι μισθοί των δικαστών ήταν «μαθηματικώς οι υψηλότεροι» και έπρεπε να μειωθούν περισσότερο, για να προστατευθούν οι χαμηλότερες κλίμακες. Έκρινε ότι η επιβάρυνση δεν επιτρέπεται «να κατανέμεται συνεχώς» στους μισθωτούς του Δημοσίου.

• Έγγραφο

  Η συμμόρφωση για τους δικαστές ήταν γρήγορη για το μέλλον, όχι για το παρελθόν. Ο ν. 4270/2014 κατάργησε τις περικοπές «από τότε που ίσχυσαν», αλλά ο ν. 4307/2014 έκοψε στο μισό τα αναδρομικά. Το Μισθοδικείο έκρινε και αυτή τη μείωση αντισυνταγματική (127/2016).

• Επισήμανση

  Για τους ένστολους, το ΣτΕ έκρινε τις ίδιες περικοπές αντισυνταγματικές τον Ιούνιο 2014. Ο νόμος συμμόρφωσης όμως επανέφερε μόνο μέρος τους, το ΣτΕ τον έκρινε ελλιπή το 2016, και τα αναδρομικά δόθηκαν με τον ν. 4575/2018. Για συνταξιούχους, γιατρούς και μέλη ΔΕΠ, τα δικαστήρια όρισαν ότι οι αποφάσεις τους ισχύουν από τη δημοσίευσή τους και μετά· η 88/2013 δεν έθεσε τέτοιο όριο.

• Έγγραφο

  Οι δικαστές δεν κέρδισαν όλες τις υποθέσεις. Το Μισθοδικείο δεν ακύρωσε την κατάργηση των δώρων (ούτε το 2013 ούτε το 2025) και έκρινε συνταγματική την εισφορά αλληλεγγύης συνταξιούχων (164/2015).

• Δημοσίευμα

  Το 2023, όταν το Ελεγκτικό Συνέδριο εφάρμοσε αποφάσεις του Μισθοδικείου για τις συντάξεις των δικαστών, ο υπουργός Οικονομικών Κωστής Χατζηδάκης δήλωσε: «δεν μπορούμε να έχουμε μία κυβερνώσα δικαιοσύνη» και ότι τα χρήματα αφορούν «μία συγκεκριμένη ομάδα, η οποία τυχαίνει να αποφασίζει και για τον εαυτό της».

2Τι είναι το Μισθοδικείο

Το άρθρο 88 παρ. 2 του Συντάγματος ορίζει ότι οι αποδοχές των δικαστών είναι ανάλογες με το λειτούργημά τους και αναθέτει τις διαφορές γι' αυτές σε ειδικό δικαστήριο:

«Οι αποδοχές των δικαστικών λειτουργών είναι ανάλογες με το λειτούργημά τους. […] εκδικάζονται από το ειδικό δικαστήριο του άρθρου 99. Το δικαστήριο στις περιπτώσεις αυτές συγκροτείται με τη συμμετοχή ενός επιπλέον τακτικού καθηγητή και ενός επιπλέον δικηγόρου.» Σύνταγμα, άρθρο 88 παρ. 2

Το δικαστήριο του άρθρου 99 αποτελείται από τον πρόεδρο του ΣτΕ, δικαστές των τριών ανωτάτων δικαστηρίων, δύο καθηγητές νομικής και δύο δικηγόρους, που ορίζονται με κλήρωση. Με τα δύο επιπλέον μέλη του άρθρου 88, η σύνθεση γίνεται εννεαμελής: τρεις δικαστές, τρεις καθηγητές, τρεις δικηγόροι. Ο εκτελεστικός νόμος είναι ο ν. 3038/2002.

Ενιαίο μισθολόγιο

Έγγραφο Ο ν. 4024/2011 εξαίρεσε ρητά τους δικαστικούς λειτουργούς από το ενιαίο μισθολόγιο του Δημοσίου (άρθρο 4 παρ. 2). Οι αποδοχές τους παρέμειναν σε ειδικό μισθολόγιο (ν. 3205/2003, Μέρος Β΄).

Αποχές του 2012

Δημοσίευμα Από τον Σεπτέμβριο 2012 οι δικαστές έκαναν κυλιόμενες αποχές για τις περικοπές. Το AFP ανέφερε τον Δεκέμβριο 2012 ότι είχαν αναβληθεί «πάνω από ένα εκατομμύριο» δίκες. Ο τότε υπουργός Οικονομικών Γ. Στουρνάρας δήλωσε: «All of us have a patriotic duty, and so do judges» (AFP/Hürriyet, 18/12/2012).

Ύψος περικοπών

Δημοσίευμα Η πρόεδρος της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων Β. Θάνου μίλησε τον Δεκέμβριο 2013 για σωρευτικές περικοπές «του υπερβολικού ποσοστού 50-60%» από το 2010, με αποτέλεσμα ο νεοδιόριστος δικαστής να έχει καθαρές αποδοχές 1.600 € (LawNet). Το σωρευτικό ποσοστό δεν επαληθεύθηκε από επίσημη πηγή.

3Η απόφαση 88/2013

Δικαστήριο

Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 88 παρ. 2 Συντ. (Μισθοδικείο)

Αίτηση

50 δικαστικοί λειτουργοί, κατάθεση 17/1/2013 (νόμιμα εκπροσωπήθηκαν οι 46). Πληρεξούσιος δικηγόρος: Κωνσταντίνος Χρυσόγονος.

Συζήτηση

14/5/2013

Δημοσίευση

30/12/2013

Σύνθεση

Πρόεδρος η αντιπρόεδρος του ΣτΕ Ειρήνη Σάρπ· δύο ακόμη δικαστές (ΣτΕ, Ελεγκτικό Συνέδριο), τρεις καθηγητές, τρεις δικηγόροι

Ψηφοφορία

6–3. Μειοψήφησαν ο καθηγητής Φ. Σπυρόπουλος, η καθηγήτρια Δ. Παπαδοπούλου και ο δικηγόρος Π. Βασιλακόπουλος.

Τι κρίθηκε αντισυνταγματικό

Ν. 4093/2012, άρθρο πρώτο, υποπαρ. Γ.1, περιπτώσεις 13 και 14 (βασικός μισθός, συντελεστές βαθμών, επιδόματα του ν. 3205/2003), και η συναφής περίπτωση 37, όσον αφορά τους δικαστές. Οι περικοπές ίσχυαν αναδρομικά από 1/8/2012.

Τι δεν κρίθηκε

Η κατάργηση των δώρων Χριστουγέννων, Πάσχα και επιδόματος αδείας (περίπτωση 1) αναφέρεται μόνο ως ιστορικό· δεν ακυρώθηκε.

Βάση

Άρθρα 26 (διάκριση των εξουσιών), 87 παρ. 1 (δικαστική ανεξαρτησία) και 88 παρ. 2 του Συντάγματος

Η περικοπή που ανατράπηκε, όπως προκύπτει από τη σύγκριση των δύο νόμων (υπολογισμός της έρευνας, όχι του δικαστηρίου): ο βασικός μισθός του πρωτοδίκη είχε μειωθεί από 2.067 € σε 1.778 € (−14%), ο συντελεστής του ανώτατου βαθμού από 2,00 σε 1,70, ώστε ο βασικός μισθός της κορυφής έπεσε από περίπου 4.134 € σε 3.023 € (−27%), και τα επιδόματα κατά 27–29%.

Τα κρίσιμα σημεία του σκεπτικού:

«…οι αποδοχές αυτές πρέπει όχι μόνον να είναι τουλάχιστον ίσες προς τις αποδοχές των αντιστοίχων προς τους δικαστικούς λειτουργούς οργάνων των άλλων δύο λειτουργιών […] αλλά και επαρκείς να εξασφαλίσουν […] την αξιοπρεπή διαβίωση…» Μισθοδικείο 88/2013, σκ. 9

«…δεν συνάγεται ότι συντρέχει για την ανωτέρω μείωση άλλος λόγος από το γεγονός ότι οι μισθοί των δικαστικών λειτουργών, και ιδιαιτέρως, των ανωτάτων βαθμών, ήταν μαθηματικώς οι υψηλότεροι και ότι, ως εκ τούτου, έπρεπε να μειωθούν, αναλογικώς, κατά μεγαλύτερο ποσοστό, ώστε να προστατευθούν όσοι «είναι στις χαμηλότερες μισθολογικές κλίμακες»…» Μισθοδικείο 88/2013, σκ. 15

«Σε περίπτωση, όμως, παρατεταμένης οικονομικής κρίσεως, δεν είναι επιτρεπτό η επιβάρυνση από τα μέτρα που λαμβάνονται προς αντιμετώπισή της, να κατανέμεται συνεχώς σε συγκεκριμένες κατηγορίες πολιτών, όπως είναι οι μισθοδοτούμενοι από το Δημόσιο…» Μισθοδικείο 88/2013, σκ. 15

«…θα μπορούσε να δημιουργήσει σε αυτούς ανασφάλεια ως προς την δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στις φορολογικές και πάσης φύσεως οικονομικές υποχρεώσεις, ανειλημμένες πριν από την έναρξη της περικοπής…» Μισθοδικείο 88/2013

Η απόφαση στάθμισε ως επιβαρυντικό ότι η περικοπή ήταν η τρίτη μέσα σε δύο χρόνια και οκτώ μήνες και ότι, επειδή ίσχυσε αναδρομικά, υποχρέωνε σε επιστροφή ποσών που είχαν ήδη καταβληθεί («στέρηση κτηθείσης περιουσίας»). Τυπικά, έλυσε το νομικό ζήτημα και παρέπεμψε τις υποθέσεις στο Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών.

• Δημοσίευμα 17/12/2013: Τα Νέα, μεταδίδοντας το ΑΠΕ-ΜΠΕ, ανέφεραν ότι κατά τις διασκέψεις δύο σχηματισμοί του δικαστηρίου είχαν κρίνει τις περικοπές αντισυνταγματικές και ένας συνταγματικές «υπό τις παρούσες οικονομικές συγκυρίες» (Τα Νέα).
• Ανοιχτό Δημοσίευμα του Eurofound (2014) που συχνά παραπέμπεται για την απόφαση αφορά στην πραγματικότητα απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου του Ιουνίου 2014 για τις συντάξεις των δικαστών, και αποδίδει λανθασμένα την κρίση στον «Άρειο Πάγο». Ο αριθμός εκείνης της απόφασης του Ελεγκτικού Συνεδρίου δεν εντοπίστηκε.

4Οι περικοπές των άλλων

Η απόφαση 88/2013 δεν ήταν η μόνη που ακύρωσε περικοπές του ν. 4093/2012. Τα δικαστήρια χώρισαν τους μισθωτούς του Δημοσίου σε όσους έχουν συνταγματικά κατοχυρωμένο «ειδικό μισθολόγιο» και όσους όχι. Οι δικαστές έχουν ρητή διάταξη (άρθρο 88 παρ. 2). Για ένστολους, γιατρούς και πανεπιστημιακούς, το ΣτΕ συνήγαγε την ίδια προστασία έμμεσα, από άλλα άρθρα. Οι δημόσιοι υπάλληλοι του ενιαίου μισθολογίου δεν έχουν καμία τέτοια προστασία.

Η 668/2012, που αποτέλεσε το σημείο αναφοράς για όλες τις επόμενες, έκρινε ότι ο έλεγχος των δικαστηρίων πάνω σε τέτοια μέτρα είναι «οριακός»:

«…τα μέτρα αυτά δεν παρίστανται, κατ' αρχήν, απρόσφορα, και μάλιστα προδήλως […] ούτε μπορεί να θεωρηθούν ότι δεν ήταν αναγκαία, λαμβανομένου, άλλωστε, υπόψη ότι η εκτίμηση του νομοθέτη […] υπόκειται σε οριακό μόνον δικαστικό έλεγχο.» ΣτΕ Ολ 668/2012

Η 2192/2014 για τους ένστολους χρησιμοποίησε επιχείρημα παρόμοιο με της 88/2013: ότι το κριτήριο του νομοθέτη ήταν «καθαρώς αριθμητικό και, ως εκ τούτου, προδήλως απρόσφορο», και ότι δεν εξετάστηκε αν οι αποδοχές παραμένουν «επαρκείς για την αντιμετώπιση του κόστους αξιοπρεπούς διαβίωσης». Η διαφορά της με την 88/2013 δεν ήταν στο σκεπτικό αλλά στην εφαρμογή.

• Επισήμανση

  Στις αποφάσεις 2287/2015 (συνταξιούχοι), 4741/2014 (ΔΕΠ) και 431/2018 (γιατροί), το ΣτΕ όρισε ότι τα αποτελέσματα ισχύουν από τη δημοσίευση, για να μην επιβαρυνθεί το Δημόσιο με αναδρομικά. Η 88/2013 δεν περιέχει τέτοιο περιορισμό, και ο ν. 4270/2014 κατάργησε τις περικοπές των δικαστών «από τότε που ίσχυσαν».

• Έγγραφο

  Στην 2192/2014 η πλειοψηφία του ΣτΕ δεν περιόρισε επίσης τα αποτελέσματα· μόνο τρεις σύμβουλοι ήθελαν να μετατεθούν στο 2015. Παρ' όλα αυτά, η πλήρης συμμόρφωση για τους ένστολους χρειάστηκε δεύτερη απόφαση (1125–1128/2016), απόφαση του τριμελούς συμβουλίου συμμόρφωσης (2018) και νέο νόμο.

5Η συμμόρφωση

• Έγγραφο 13/6/2014: Δημοσιεύεται η ΣτΕ 2192/2014 για τους ένστολους.
• Δημοσίευμα 24/6/2014: Η κυβέρνηση Σαμαρά–Βενιζέλου καταθέτει τροπολογία για τις αποδοχές των δικαστικών. Κατά το ΓΛΚ, το ετήσιο κόστος είναι 69,56 εκατ. € (49,4 εκατ. για εν ενεργεία και 20,16 εκατ. για συνταξιούχους) και η εφάπαξ δαπάνη για αναδρομικά 99,76 εκατ. € (Το Βήμα, Capital). Το LawNet αναφέρει συνολικά περίπου 170 εκατ. € ετησίως (LawNet)· η διαφορά των δύο αριθμών δεν εξηγείται.
• Δημοσίευμα 24/6/2014: Η κυβερνητική εκπρόσωπος Σοφία Βούλτεψη δήλωσε ότι «η εντολή του Πρωθυπουργού είναι ότι δεν θα ισχύσει για τους βουλευτές», των οποίων οι αποδοχές είναι συνδεδεμένες με τον μισθό του προέδρου του Αρείου Πάγου (Capital). Το υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε ότι «θα εξετάσει συνολικά» την εφαρμογή των αποφάσεων του ΣτΕ για τους ένστολους (Το Βήμα).
• Έγγραφο 28/6/2014: Ν. 4270/2014, άρθρο 181: «Οι διατάξεις των περιπτώσεων 13,14 και 15 της υποπαραγράφου Γ.1 […] του ν. 4093/2012 καταργούνται από τότε που ίσχυσαν» (ΦΕΚ Α΄ 143/28.6.2014). Η τροπολογία ψηφίστηκε κατά πλειοψηφία στο Α΄ Θερινό Τμήμα (Lawspot).
• Έγγραφο 15/11/2014: Ν. 4307/2014, άρθρο 86. Για τους δικαστές ορίζει νέες κλίμακες από 1/8/2012 (βασικός πρωτοδίκη 2.067 €, συντελεστής κορυφής 2,00), αλλά προσθέτει ότι οι διαφορές για 1/8/2012–30/6/2014 «θα καταβληθούν απομειωμένες κατά το ήμισυ». Για τους ένστολους ορίζει νέες κλίμακες χαμηλότερες από τις προ του 2012 (ΦΕΚ Α΄ 246/15.11.2014).
• Δημοσίευμα Κατά τον ΑΝΤ1, η κυβέρνηση έκοψε τα αναδρομικά των δικαστών στο μισό για «λόγους δημοσιονομικών αντοχών», ώστε «να συμβαδίζουν με αυτά των ένστολων». Η πλήρης επιστροφή στους ένστολους θα κόστιζε 829,4 εκατ. € (ΑΝΤ1, 11/11/2014).
• Δημοσίευμα Μάιος 2016: Το ΣτΕ (1125–1128/2016) κρίνει ότι ο ν. 4307/2014 δεν συμμορφώθηκε με την 2192/2014 για τους ένστολους (cretalive).
• Δημοσίευμα Ιούλιος 2016: Το Μισθοδικείο (127/2016, 7–2) κρίνει αντισυνταγματική την περικοπή κατά 50% των αναδρομικών των δικαστών, ως αντίθετη στο άρθρο 26 του Συντάγματος και στην ΕΣΔΑ (Lawspot, ΕΕΡΓΔ).
• Δημοσίευμα Φεβρουάριος 2018: Το τριμελές συμβούλιο συμμόρφωσης του ΣτΕ δίνει στο κράτος οκτώ μήνες για να αποκαταστήσει τις αποδοχές των ένστολων για 1/8/2012–31/12/2016 (ekriti).
• Έγγραφο 14/11/2018: Ν. 4575/2018: εφάπαξ ποσά για ένστολους, γιατρούς ΕΣΥ και μέλη ΔΕΠ, που καλύπτουν έως 31/12/2016, όταν άρχισε να ισχύει το νέο μισθολόγιο του ν. 4472/2017 (Lawspot).
• Δημοσίευμα Το υπόλοιπο μισό των αναδρομικών των δικαστών καταβλήθηκε, σύμφωνα με εγκύκλιο του 2019, «δυνάμει δικαστικών αποφάσεων και πρακτικών Τριμελούς Επιτροπής του Ν.Σ.Κ.» και όχι με βάση τον ν. 4575/2018 (Lawspot, 26/6/2019).

6Συντάξεις και νεότερες αποφάσεις, 2015–2026

• Έγγραφο 2015: Το Μισθοδικείο (164/2015) κρίνει συνταγματική την εισφορά αλληλεγγύης συνταξιούχων (ΕΑΣ) για τους δικαστές, ως μη υπερβαίνουσα «το αναγκαίο μέτρο» (όπως συνοψίζεται στην 255/2021).
• Έγγραφο 7/3/2018: Το Μισθοδικείο (1–4/2018, 7–2) κρίνει αντισυνταγματικές για τους συνταξιούχους δικαστές τις περικοπές συντάξεων του ν. 4093/2012, το προσωρινό πλαφόν των 2.000 € και τον επανυπολογισμό του ν. 4387/2016, στον βαθμό που διατηρούσε τις περικοπές. Η σύνταξη, έκρινε, «δεν μπορεί […] να αποκλίνει ουσιωδώς από τις αποδοχές των εν ενεργεία» (κείμενο απόφασης). Μειοψήφησαν δύο καθηγητές. Το Capital έγραψε για «την τέταρτη σε ένα μήνα απόφαση δικαστηρίου που προσθέτει τεράστιο οικονομικό βάρος στο ΥΠΟΙΚ» (Capital).
• Έγγραφο 5/10/2021: Το Μισθοδικείο (255/2021, πρόεδρος πλέον του ΣτΕ η Ειρ. Σάρπ) κρίνει αντισυνταγματικό για τους δικαστές το ανώτατο όριο συντάξεων του άρθρου 120 του ν. 4623/2019 (12 φορές η εθνική σύνταξη). Η μείωση «ουδόλως συνάδει» με τη διατήρηση «επιπέδου διαβίωσης ανάλογου προς το κύρος του δικαστικού λειτουργήματος» (κείμενο απόφασης).
• Δημοσίευμα Νοέμβριος 2021 – Απρίλιος 2022: Η κυβέρνηση απαντά ότι «δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος» για αναδρομικά· η Ένωση Δικαστών ζητά συμμόρφωση (Capital, dikastiko).
• Δημοσίευμα Οκτώβριος 2023: Η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου (1330–1332/2023) εφαρμόζει τις αποφάσεις του Μισθοδικείου και διατάσσει επαναφορά των συντάξεων δικαστών στα προ του 2012 επίπεδα. Εκτιμήσεις κόστους: περίπου 330 εκατ. € αναδρομικά και 30 εκατ. € ετησίως κατά το ot.gr· 500–600 εκατ. € κατά το in.gr. Η κυβέρνηση σχεδίαζε αναδρομικά μόνο για όσους είχαν προσφύγει, περίπου 450 από 4.000 συνταξιούχους δικαστές (ot.gr, in.gr, esd.gr).
• Δημοσίευμα 1/1/2024: Τροπολογία του Δεκεμβρίου 2023 αυξάνει τα επιδόματα των εν ενεργεία δικαστών κατά 30% και 10%, με ετήσιο κόστος περίπου 14,5 εκατ. € (dikastiko, Documento).
• Δημοσίευμα Ιούνιος 2025: Το Μισθοδικείο (41/2025) απορρίπτει ομόφωνα την επαναφορά των δώρων για τους δικαστές. Η κατάργησή τους με τον ν. 4093/2012 «δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι θέτει σε διακινδύνευση την αξιοπρεπή διαβίωση», αφού ήταν οριζόντιο μέτρο για όλο το Δημόσιο και οι μισθοί τους είχαν ήδη αποκατασταθεί (LiFO, Parallaxi).
• Δημοσίευμα 25/6/2026: Ο ν. 5313/2026 (άρθρο 49) εναρμονίζει τις αποδοχές των δικαστών με του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους. Τίτλοι που μίλησαν για «αυξήσεις από 50% έως 90%» είναι παραπλανητικοί: τα ποσοστά αφορούν μισθολογικές προαγωγές ίσες με μέρος της διαφοράς μεταξύ βαθμών (SDNA).

7Πώς την υποδέχθηκαν

Κυβέρνηση και βουλευτές, 2014

• Δημοσίευμα Πέντε βουλευτές της ΝΔ (Βλαχογιάννης, Τζαμτζής, Σολδάτος, Βογιατζής, Κυριαζίδης) ζήτησαν να ενταχθούν στην τροπολογία και οι ένστολοι, αλλιώς δεν θα την ψήφιζαν. Χαρακτήρισαν την αποκατάσταση των δικαστών «θετική εξέλιξη», με δεδομένη «τη δήλωση του Πρωθυπουργού ότι δεν θα υπάρξουν αυξήσεις και για τους βουλευτές» (GreekReporter, 27/6/2014).
• Δημοσίευμα Ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Χ. Σταϊκούρας δήλωσε για τους ένστολους ότι «there will be adjustments in due course». Η επαναφορά των αποδοχών τους υπολογιζόταν σε τουλάχιστον 650 εκατ. €. Η ΟΕΝΓΕ ανακοίνωσε δικές της αγωγές για τους γιατρούς (GreekReporter).
• Δημοσίευμα Η αντιπολίτευση επέκρινε ότι η κυβέρνηση «δεν προχωρά αυτόματα και στην αποκατάσταση των αποδοχών των ένστολων». Ο Π. Λαφαζάνης (ΣΥΡΙΖΑ) είπε ότι η λιτότητα «πρέπει να ανατραπεί στο σύνολό της» (Lawspot).

Δικαστές

• Δημοσίευμα Η πρόεδρος της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων Βασιλική Θάνου, στις 11/12/2013, πριν από την απόφαση: «Προς δε διασφάλιση της ανεξαρτησίας των Δικαστών, το Σύνταγμα επιτάσσει […] ειδική μισθολογική μεταχείριση» (LawNet). Η Θάνου έγινε αργότερα πρόεδρος του Αρείου Πάγου και υπηρεσιακή πρωθυπουργός (2015). Το Capital, ανασκοπώντας το 2015, γράφει ότι τότε πολλοί είχαν παρατηρήσει πως οι δικαστές βγήκαν πρώτοι από το μνημόνιο (Capital, 28/8/2015).
• Δημοσίευμα Η ηγεσία της Ένωσης, το 2023: «Τη διετία 2012 – 2014 αποκαταστάθηκε το Συνταγματικό Μισθολόγιο… μεθοδευμένα ξεκινήσαμε έναν δύσκολο δικαστικό αγώνα… και πετύχαμε» (dikastiko, 29/12/2023).

Νομικοί και αρθρογράφοι

• Δημοσίευμα Ο αναπληρωτής καθηγητής Χαράλαμπος Ανθόπουλος (Έθνος, 7/8/2014) έκρινε τις περικοπές «εύλογες» και έγραψε ότι «τα ελληνικά δικαστήρια […] εφαρμόζουν επιλεκτικά τον ν. 4093/2012. Η αρχή έγινε με την απόφαση 88/2013». Συμπέρανε ότι «ενώπιον των βαρών της οικονομικής κρίσης δεν είναι όλοι ίσοι» (constitutionalism.gr).
• Δημοσίευμα Η Κατερίνα Χνητίδου, σε μελέτη για το Πανεπιστήμιο του Λουντ (2016), γράφει ότι η απόφαση φάνηκε ως «the judges' attempt to protect themselves» και ότι η εμπιστοσύνη στη δικαιοσύνη πλήττεται από ό,τι μοιάζει με «double standards» (PDF).
• Δημοσίευμα Άρθρο στο Άρδην–Ρήξη (25/6/2014) με τίτλο «Κοινωνία δύο ταχυτήτων με τη βούλα των δικαστών»: «Η κυβέρνηση και οι δικαστές αναγνωρίζουν ότι μόνο αυτοί και οι ένστολοι έχουν αδικηθεί από την χειρότερη μεταπολεμική κρίση» (Άρδην).
• Δημοσίευμα Ο Ευάγγελος Βενιζέλος, ως συνταγματολόγος, το 2018: για το «μισθοδικείο» «η νομολογία έχει δημιουργήσει τεράστια προβλήματα παρερμηνείας του άρθρου αυτού» (evenizelos.gr, 19/12/2018).

Η σύγκρουση του 2023

• Δημοσίευμα Ο υπουργός Οικονομικών Κωστής Χατζηδάκης, στον ΣΚΑΪ: «Καμία κυβέρνηση δεν μπορεί και δεν πρέπει να περιφρονεί τη δικαιοσύνη. Αλλά δεν μπορούμε να έχουμε μία κυβερνώσα δικαιοσύνη. […] Εδώ, τα λεφτά αφορούν μία συγκεκριμένη ομάδα, η οποία τυχαίνει να αποφασίζει και για τον εαυτό της. […] Κόβουμε από τους συνταξιούχους και τα δίνουμε στους δικαστικούς;» (ot.gr, 7/10/2023).
• Δημοσίευμα Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, κατά το Capital, μίλησε για «Γιάννης κερνά, Γιάννης πίνει», λέγοντας ότι δεν μπορεί να έχουν κοπεί οι συντάξεις του κόσμου και οι δικαστές να θέλουν αυξήσεις (Capital, 9/10/2023).
• Δημοσίευμα Απαντήσεις: ο πρόεδρος της ένωσης συνταξιούχων δικαστών Παπανικολάου είπε ότι όταν η κυβέρνηση ψάχνει τρόπους να καταργήσει δικαστικές αποφάσεις, «δεν θα μιλάμε για "κυβερνώσα δικαιοσύνη" αλλά για "κυβερνώμενη δικαιοσύνη"». Ο πρόεδρος του ΔΣΑ Δ. Βερβεσός: «όταν αποφασίζουν τα δικαστήρια, η κυβέρνηση οφείλει να εφαρμόζει τις αποφάσεις τους» (Capital).
• Δημοσίευμα Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γ. Στουρνάρας: «ο μόνος κίνδυνος που βλέπω εσωτερικά είναι κοινωνικές ομάδες με μεγάλη δύναμη επιβολής να αποφασίζουν για τα δικά τους μισθολογικά ζητήματα ερήμην των δημοσιονομικών αναγκών της χώρας» (LiFO/ΕΡΤ, 26/10/2023).
• Δημοσίευμα Άρθρο του Ζώη Τσώλη στο Protagon (6/10/2023): «Μόνοι τους αποφάνθηκαν ότι δικαιούνται να απολαμβάνουν υψηλότερες συντάξεις» (Protagon).

Κοινή γνώμη

Έγγραφο Δεν βρέθηκε δημοσκόπηση ειδικά για τις αποδοχές των δικαστών. Στην έρευνα της Public Issue για τους θεσμούς, τον Οκτώβριο 2014, το 49% δήλωνε ότι μάλλον εμπιστεύεται τη δικαιοσύνη και το 41% ότι μάλλον όχι (Public Issue 2014). Στην αντίστοιχη έρευνα του 2025 το ποσοστό εμπιστοσύνης ήταν 24% (Public Issue 2025). Η πτώση δεν μπορεί να αποδοθεί στις αποφάσεις του Μισθοδικείου.

8Κενά και επόμενα βήματα

9Πηγές και μέθοδος

Προηγήθηκαν οι δικαστικές αποφάσεις και οι νόμοι, ακολούθησε ο Τύπος. Τα κείμενα των αποφάσεων διαβάστηκαν από τα αντίγραφα της βάσης «Ισοκράτης» του ΔΣΑ (dsanet.gr) και τα αποσπάσματα παρατίθενται αυτούσια. Ο υπολογισμός του ύψους της περικοπής προκύπτει από τη σύγκριση των μισθολογικών διατάξεων του ν. 4093/2012 και του ν. 4307/2014 και είναι της έρευνας, όχι του δικαστηρίου. Οι δηλώσεις παρατίθενται όπως τις μετέδωσαν τα μέσα που αναφέρονται.

• Σύνταγμα: άρθρο 88 · άρθρο 99
• Μισθοδικείο: 88/2013 · 1/2018 · 255/2021
• ΣτΕ Ολομέλεια: 668/2012 · 2192/2014 · 2287/2015 · 431/2018 · 1439/2020 · 1307/2019 (Lawspot) · 1403/2022 (Capital) · 4741/2014 (esos)
• ΕΔΔΑ: Κουφάκη και ΑΔΕΔΥ κ. Ελλάδας, 57665/12 και 57657/12 (Information Note 163)
• Νόμοι: ν. 4024/2011 · ν. 4270/2014 · ν. 4307/2014 · ν. 4575/2018
• Μελέτες: Κ. Χνητίδου, «The price of justice» (2016) · Χ. Ανθόπουλος, «Κρίση και ειδικά μισθολόγια» (2014)
• Δημοσκοπήσεις: Public Issue, θεσμοί 2014 · θεσμοί 2025

Η έρευνα δεν κρίνει αν οι αποφάσεις ήταν νομικά ορθές. Καταγράφει τι αποφάσισαν τα δικαστήρια, πώς συμμορφώθηκε το κράτος για κάθε ομάδα και τι ειπώθηκε δημόσια. Δεν βρέθηκε δημοσίευμα του Reuters, των Financial Times ή του Bloomberg για την 88/2013.

10Ιστορικό αλλαγών

Η έρευνα ενημερώνεται όταν βρίσκονται νέα στοιχεία. Κάθε έκδοση καταγράφεται εδώ· όπου κάτι διορθώθηκε, σημειώνεται τι έγραφε η προηγούμενη έκδοση. Οι παλαιότερες εκδόσεις μένουν διαθέσιμες όπως δημοσιεύθηκαν.

1. Έκδοση 1 · 4 Οκτωβρίου 2026 τρέχουσα

   Πρώτη δημοσίευση.